Fræðsla

Áður fyrr var sjónmæling stór hluti starfs augnlækna, í dag er greining og meðferð augnsjúkdóma orðin mun stærri hluti.

Hvernig virkar augað og af hverju skiptir lögun augans máli?

Ef augað er of langt, of stutt eða hornhimnan ójöfn að lögun, myndast sjónlagsgalli.

Nærsýni (myopia) lýsir sér þannig að fólk sér hluti nálægt sér skýrt og greinilega, en allt sem er fjær verður óskýrt eða móðukennt.

Fjarsýni (hyperopia) lýsir sér þannig að fólk á auðveldara með að greina hluti í fjarska en hluti sem eru nálægt.

Sjónskekkja (astigmatism) lýsir sér þannig að sjónin verður óskýr, bjöguð eða toguð á öllum færum — bæði nálægt og í fjarska.

Aldurstengd fjarsýni (presbyopia, oft kölluð ellifjarsýni) lýsir sér þannig að erfiðara verður að fókusa á hluti sem eru nálægt, svo sem texta í síma, bók eða matseðli.

Tvísýni er ástand þar sem einstaklingur sér tvær myndir af einum hlut.

Þegar augun horfa ekki í sömu átt; getur verið stöðug eða komið fram öðru hvoru.

Skert sjón á öðru, sjaldnar báðum augum sem ekki er hægt að leiðrétta að fullu með gleraugum. Greining og meðferð skiptir miklu.

Skemmdir á augnbotnum sem eiga sér stað seint á ævinni kallast aldursbundin augnbotnahrörnun, oft skammstafað AMD (e. Age related Macular Degeneration).

Gláka er sjúkdómur sem skemmir sjóntaugina og getur valdið varanlegri sjónskerðingu eða blindu ef hún er ekki greind og meðhöndluð. Einkenni eru oft engin fyrr en sjúkdómurinn er kominn vel á veg.

Án meðferðar gætu sykursýkistengdar augnbotnabreytingar valdið varanlegu sjóntapi eða jafnvel blindu á báðum augum.

Þurr augu (dry eye syndrome) er algengt ástand sem skapast þegar augun framleiða ekki nægjanlegt magn af tárum eða þegar tárin gufa of hratt upp vegna skertra gæða í tárabroddinum.

Hvarmabólga er líklega algengasti augnsjúkdómurinn á Íslandi. Um er að ræða bólgu í hvörmum augna (jaðra augnlokanna)

Blóðtappi í auga (sjónhimnuæðastífla) er alvarlegt ástand þar sem blóðtappi stíflar slagæð eða bláæð í sjónhimnunni og getur leitt til skyndilegrar sjónskerðingar eða sjónmissis.

Ský á augasteini (cataract, einnig nefnt drer eða grátt star) er algengt ástand þar sem náttúrulegi augasteinninn, sem venjulega er tær, verður smám saman gruggugur eða ógegnsær.

Glerhlaupslos er algengt og yfirleitt hættulaust ástand sem verður þegar glerhlaupið inni í auganu skilur sig frá sjónhimnunni.

Sjónhimnulos (Retinal Detachment) er alvarlegt og brátt ástand í auga þar sem hin ljósnæma sjónhimna (retina) losnar eða flagnar frá undirliggjandi æðalögum sem sjá henni fyrir súrefni og næringarefnum. Án tafarlausrar læknismeðferðar getur ástandið leitt til varanlegrar sjónskerðingar eða blindu á viðkomandi auga.

Augnbotnarannsókn (oft nefnd funduscopy eða ophthalmoscopy) er skoðun á innri hluta augans, sérstaklega sjónhimnu (retina), sjóntauginni, sjóndepilli (macula) og þeim örfínu æðum sem næra augað.

Sjónsviðspróf er einföld en afar öflug forvarnar- og greiningaraðferð. Með því að fylgjast reglulega með jaðarsjóninni er hægt að grípa snemma inn í breytingar og verja sjónina til framtíðar.

Frá Birni Ólafssyni og fyrstu drereraðgerðinni 1892 til nútíma smásjáraðgerða og laserlækninga.