Sjónsviðspróf

Sjónsvið (e. visual field) er allt það svæði sem augað nemur samtímis án þess að hreyfa höfuðið eða færa augnaráðið frá föstum miðjupunkti.

Sjónsviðinu er jafnan skipt í tvo meginhluta:

• Miðjusjón (Central vision): Lítill hluti sjónsviðsins í beinni sjónlínu (í miðju sjónhimnunnar/gula blettinum). Miðjusjónin gefur mesta skerpu og nýtist við lestur, andlitsþekkingu og smávinnu.
• Jaðarsjón eða útsjón (Peripheral vision): Allt svæðið í kringum miðjuna — til hliðanna, upp og niður. Útsjónin er ekki eins skörp og miðjusjónin, en hún er gríðarlega mikilvæg til að greina hreyfingu, rammagerð umhverfisins, birtubreytingar og til að geta athafnað sig án þess að rekast á hluti.

Hefðbundin sjónpróf (þar sem lesið er af stafatöflu) mæla eingöngu miðjusjónina. Einstaklingur getur því verið með fullkomna 100% sjón á töflu en samt misst stóran hluta af útsjón sinni án þess að taka eftir því strax. Heilinn hefur nefnilega mikla tilhneigingu til að „fylla í eyðurnar“ og fela hægfara blindu bletti.

Sjónsviðspróf er því lykilrannsókn af eftirfarandi ástæðum:

1. Snemmgreining og eftirlit með gláku

Gláka (Glaucoma) veldur oft skemmdum á taugatrefjum sjóntaugarinnar sem byrja á útsjóninni. Sjónsviðsmæling er eitt mikilvægasta tækið til að greina gláku snemma og fylgjast með virkni meðferðar.

Prófið greinir þessar breytingar löngu áður en einstaklingur verður þeirra var sjálfur. Það er einnig notað til að meta hvort meðferð (augnkrókar, leysiaðgerðir eða dropar) sé að stöðva framgang sjúkdómsins.

2. Greining á taugasjúkdómum og heilaskaða

Sjóntaugin liggur frá auganu, í gegnum sjóntaugavíxl (chiasma opticum) og alveg aftur í hnakkablað heilans. Áverki eða skemmd á mismunandi stöðum í heilanum skilur eftir dæmigerð „mynstur“ á sjónsviði:

• Heilablóðfall: Getur leitt til þess að hægri eða vinstri helmingur sjónsviðsins detti út á báðum augum (hemianopsia).
• Heilaæxli (t.d. í heiladingli): Veldur oft tapi á ytri jaðarsjón beggja vegna.
• Heila- og mænusigg (MS): Veldur oft sjóntaugarbólgum sem koma fram sem blindir blettir í miðju sjónsviðs.

3. Mat á sjúkdómum í sjónhimnu

Sjúkdómar eins og sjónhimnulos, sjónhimnurof eða arfgengir hrörnunarsjúkdómar (t.d. retinitis pigmentosa) valda staðbundnu eða útbreiddu sjónsviðstapi sem prófið kortleggur nákvæmlega.

4. Öryggi og lögboðin hæfisskilyrði

Lágmarkssjónsvið er lagaleg forsenda þess að fá eða halda ökuréttindum (sérstaklega meiraprófi), sem og við ákveðin störf (t.d. flugmenn, lögreglumenn og sjómenn). Sjónsviðspróf sannreynir að viðkomandi sé ekki hættulegur í umferðinni vegna blindra bletta.

5. Eftirlit með lyfjaaukaverkunum

Ákveðin lyf, svo sem langvarandi notkun hýdroxýklórókíns (Plaquenil), geta valdið eiturverkunum í sjónhimnu. Sjónsviðspróf er framkvæmt reglulega til að grípa slíkar breytingar áður en óafturkræfur skaði verður.

Prófið er algjörlega sársaukalaust og tekur yfirleitt um 5–10 mínútur á hvort auga:

1. Þægileg aðstaða: Þú situr fyrir framan tækið og hvílir hökuna og ennið á sérstökum stuðli.
2. Eitt auga í einu: Annað augað er hulið á meðan hitt er prófað.
3. Ljósmerki: Þú horfir stöðugt á lítinn ljóspunkt í miðjunni. Smám saman blikka daufir ljósglampar á víð og dreif í jaðri sjónsviðsins.
4. Viðbragðshnappur: Í hvert sinn sem þú verður var/vör við leiftur ýtir þú á lítinn handhnapp.

Tölvan býr síðan til nákvæmt kort sem sýnir hvar sjónin er skörp og hvort einhver „blind svæði“ eða skert næmni leynist í hliðarsjóninni.

Myndirnar eru vistaðar í sjúkraskrá og augnlæknir gerir samanburð á prófum á milli heimsókna og getur þannig fylgst með hvort einhverjar breytingar eru að verða á sjónsviði viðkomandi.