Hoppa beint í aðalinnihald
Augnlæknar Reykjavíkur
Fræðsla

Sjónskekkja

Sjónskekkja (astigmatism) lýsir sér þannig að sjónin verður óskýr, bjöguð eða toguð á öllum færum — bæði nálægt og í fjarska.

Hún stafar ekki af því að augnknötturinn sé of langur eða of stuttur, heldur af því að yfirborð augans er ósamhverft. Sjónskekkja er afar algeng og kemur mjög oft fyrir samhliða nærsýni eða fjarsýni.

Hvað gerist í auganu?

Í eðlilegu auga er hornhimnan jöfn og hringlaga, líkt og sneið af fótbolta. Þá brýtur hún ljósgeisla jafnt úr öllum áttum og beinir þeim í einn skýran brennpunkt á sjónhimnunni.

Hjá einstaklingi með sjónskekkju er hornhimnan (eða sjaldnar náttúrulegi augnsteinninn) egglaga eða sporöskjulaga, líkt og hlið á ruðningsbolta (rugby-bolta):

  • Önnur sveigjan (t.d. lóðrétt) er kúptari en hin (t.d. lárétt).
  • Ljósgeislar sem berast inn í augað brotnast mishratt eftir því úr hvaða átt þeir koma.
  • Í stað þess að mynda einn skýran brennpunkt myndast tveir eða fleiri brennpunktar á mismunandi stöðum — annaðhvort fyrir framan, aftan eða á sjónhimnunni sjálfri.

Niðurstaðan er sú að hlutir virðast teygðir, bjögaðir eða tvöfaldir við útlínur.

Helstu einkenni

  • Óskýr eða afmynduð sjón á hvaða fjarlægð sem er.
  • Erfiðleikar við næturakstur: Ljós frá bílum og götuluktum mynda gjarnan geisla, glampa eða „stjörnuáhrif“ (starbursts).
  • Erfiðleikar við að greina ákveðna bókstafi sem líkjast hvor öðrum (t.d. O, C, D eða B og 8).
  • Tíð augnþreyta og höfuðverkur, sérstaklega eftir að horfa á skjá eða lesa lengi.
  • Að píra augun eða halla höfðinu til hliðar til að reyna að fá skýrari mynd.

Orsakir og gerðir

Í flestum tilfellum er sjónskekkja meðfædd og helst tiltölulega stöðug yfir ævina, en hún getur einnig breyst með aldrinum eða myndast eftir augnmeiðsli, skurðaðgerðir eða augnsjúkdóma.

  • Regluleg sjónskekkja (regular astigmatism): Langalgengasta formið. Hornhimnan er kúptari í eina átt (t.d. 90° eða 180°), sem gerir hana auðvelda í leiðréttingu.
  • Óregluleg sjónskekkja (irregular astigmatism): Yfirborð hornhimnunnar er ójafnt á óreglulegan hátt, til dæmis vegna örs á hornhimnu eða sjúkdómsins keratoconus (keiluglæru).

Hvernig er sjónskekkja mæld?

Á gleraugnaseðli er sjónskekkja táknuð með tveimur gildum við hliðina á styrkleikanum:

  1. Cylinder (CYL): Segir til um hversu mikil skekkjan er, mælt í díoptríum (oftast með mínustákni, t.d. -1.25).
  2. Axis (Öxull/Ás): Segir til um í hvaða gráðu hallinn liggur á hornhimnunni, frá 1° til 180° (t.d. 90° eða 180°).

Meðferð og leiðrétting

Markmið leiðréttingar er að jafna út ólíka brennpunkta þannig að allt ljós lendi á sama stað á sjónhimnunni:

  • Sívalningslinsur (toric lenses): Gleraugu eða snertilinsur sem eru sérstaklega mótaðar með mismunandi brotkraft í mismunandi áttir til að vega upp á móti sveigju hornhimnunnar. Linsan þarf að sitja í réttri gráðu á auganu.
  • Harðar snertilinsur (RGP/Scleral): Henta sérstaklega vel við óreglulegri sjónskekkju, þar sem tárafilman fyllir upp í misfellurnar á milli linsunnar og hornhimnunnar.
  • Laseraðgerðir (t.d. Femto-LASIK, PRK, SMILE): Hornhimnan er endurmótuð með leysi til að gera hana fullkomlega hringlaga og samhverfa.

Tengdar greinar